Auto belays là một phát minh tuyệt vời đối với bộ môn leo núi trong nhà. Luôn trong tinh thần sẵn sàng đồng hành, không bao giờ đến trễ, không bao giờ mất tập trung, hay đôi khi bị "tuột mood".  

Auto belays có thể nói là một "cốt chính hiệu” của bất kỳ ai tập leo trong phòng gym. Nhưng rồi đến một lúc nào đó, hầu hết climber cũng sẽ tự hỏi: Ngoài kia còn điều gì thú vị hơn không? Tin vui là: Có. Không chỉ một chút — mà còn rất nhiều điều mới mẻ đang chuẩn bị xuất hiện tại Push.

Top Rope (Leo dây) vs Leo Lead

Trớ trêu thay, hầu hết các ngọn núi ngoài tự nhiên lại không hề được “trang bị sẵn” auto belay. Vì vậy, climber phải sử dụng các thiết bị bảo hộ như piton (móc đóng khe đá), bolt (điểm neo cố định vào vách), quickdraw (dây nối trung gian giữa bolt và rope), và cam (thiết bị nêm cơ khí đặt vào khe đá) to attach themselves to the wall so that they don’t end up as pâté  if they fall. If you’re using a rope that passes through an anchor at the top of the wall, and is held safely by your belay buddy on the ground then you’re top roping.  If there isn’t an anchor point for a rope up above you when you start, perhaps because (can you feel the excitement build) nobody has gone up there before, then you’re going to lead climb.

Trong lead climbing, bạn sẽ tự cố định mình vào vách trong suốt quá trình leo. Bằng cách móc dây vào bolt bằng quickdraw (bạn sẽ thấy những khoen bolt này trên tường tại Push). Hoặc sử dụng cam có thể tháo rời, để tự đặt điểm neo bảo hộ khi leo (xem thêm leo Sport vs Trad bên dưới). Khi tiếp tục lên cao, bạn sẽ lần lượt móc dây vào bolt tiếp theo, hoặc tự đặt thêm điểm bảo hộ cho mình. Điều đó có nghĩa là nếu chẳng may trượt chân hoặc hụt tay, bạn chỉ rơi xuống đến điểm neo gần nhất mà mình đã cố định trước đó.

Rơi khi đang leo

Và hiển nhiên, rồi cũng phải nói đến chuyện rơi, đây cũng chính là sự khác biệt lớn nhất giữa leo dây và leo lead. Khi leo top rope, người belay (người giữ dây) đáng tin cậy của bạn đang giữ dây bên dưới. Nếu họ thật sự tập trung và làm đúng kỹ thuật, bạn có thể buông tay khỏi vách mà không rơi đúng nghĩa — vì họ đã giữ bạn lại thông qua sợi dây chạy lên anchor rồi nối xuống đai của bạn. Vì vậy, nếu có rơi bạn cũng sẽ không rơi xa. Nhưng nếu bạn thấy mình rơi xa hơn dự kiến… thì có lẽ đã đến lúc tìm một "cốt belay" mới rồi.

Lead climbing however has not rope leading up to the top from you so you will fall to the point where you last anchored on the way up.  Actually it’s worse than that; you will fall to that point and then the same distance again because that’s the length of rope you had paid out climbing up from that last anchor.  So if you are three metres up from your last anchor and you slip you will fall six metres. Ouch. That’s what they call a whipper. Lead climbing ropes are usually dynamic – slightly elastic – so they stretch a little to absorb that but you’re still going to feel it. Lead climbers also have to be very mindful of where the rope is – if you fall with the rope behind your leg for example there’s a real risk that you will catch on it and end up inverted. That’s not only going to be a shock to the system, it’s also going to empty all your beer money out of your trousers.

Vậy cớ gì tiếp tục?

Vậy tại sao người ta vẫn chọn lead? Phần lớn là vì cảm giác tỉnh táo và tập trung tuyệt đối khi bạn biết mình đang thật sự “trên lưng ngựa”. Khi hiểu rõ rằng nếu rơi, bạn sẽ rơi xuống điểm neo cuối cùng mình đã clip, tâm trí bạn buộc phải tập trung cao độ. Các giác quan cũng trở nên nhạy bén hơn.

Nếu bạn muốn tận mắt xem lead climbing diễn ra như thế nào, hãy ghé Crescent Wall trải nghiệm thực tế. Và nếu bạn cảm thấy mình có thể “nghiện” cảm giác này, thì hãy theo dõi thêm thông tin — vì Khóa học Lead Climbing sẵn sàng dành cho bạn tại Push.

Leo thể thao và Leo Trad

Lead climbing có thể thuộc dạng thể thao hoặc trad, vì điểm khác biệt cốt lõi giữa hai hình thức này nằm ở việc trên đường đã có sẵn bolt hay chưa.

Nếu các điểm bảo hộ của bạn là loại có thể tháo rời, ví dụ như một chiếc cam lò xo được đặt vào các khe đá để tạo điểm neo, thì bạn đang leo trad. Còn nếu bạn sử dụng quickdraw để mắc vào các bolt đã được cố định sẵn trên đường, thì đó là leo thể thao. Bạn có thể sẽ nghe nhiều tranh luận giữa hai phe của "môn đồ" thể thao và trad, và có lẽ ta sẽ quay lại chuyện đó sau. Tạm thời chỉ cần biết rằng mỗi bên đều có lý lẽ riêng để bảo vệ “gu” của mình. Trad climbing cũng đòi hỏi nhiều thiết bị hơn đáng kể. Đôi khi hơi lỉnh kỉnh và mất công thao tác, nhưng thôi mà, thêm đồ chơi thì ai chẳng thích.

✍ Words by Steve Shipside.