Auto belays là một phát minh tuyệt vời đối với bộ môn leo núi trong nhà. Luôn trong tinh thần sẵn sàng đồng hành, không bao giờ đến trễ, không bao giờ mất tập trung, hay đôi khi bị "tuột mood".  

Auto belays có thể nói là một "cốt chính hiệu” của bất kỳ ai tập leo trong phòng gym. Nhưng rồi đến một lúc nào đó, hầu hết climber cũng sẽ tự hỏi: Ngoài kia còn điều gì thú vị hơn không? Tin vui là: Có. Không chỉ một chút — mà còn rất nhiều điều mới mẻ đang chuẩn bị xuất hiện tại Push.

Top Rope (Leo dây) vs Leo Lead

Trớ trêu thay, hầu hết các ngọn núi ngoài tự nhiên lại không hề được “trang bị sẵn” auto belay. Vì vậy, climber phải sử dụng các thiết bị bảo hộ như piton (móc đóng khe đá), bolt (điểm neo cố định vào vách), quickdraw (dây nối trung gian giữa bolt và rope), và cam (thiết bị nêm cơ khí đặt vào khe đá) để tự bảo vệ mình — nhằm tránh việc… trở thành “pa tê” nếu chẳng may rơi xuống. Nếu bạn leo với sợi dây được luồn qua một anchor (điểm neo trên cùng) và được belay an toàn bởi người bạn đứng dưới mặt đất, thì đó gọi là top rope (leo dây). Còn nếu khi bắt đầu leo, phía trên bạn chưa hề có sẵn điểm neo cho dây — có thể vì (bạn cảm thấy adrenaline dâng lên chưa) chưa từng có ai đặt chân lên đó trước — thì bạn đang bước vào lead climb (leo dẫn đường).

Trong lead climbing, bạn sẽ tự cố định mình vào vách trong suốt quá trình leo. Bằng cách móc dây vào bolt bằng quickdraw (bạn sẽ thấy những khoen bolt này trên tường tại Push). Hoặc sử dụng cam có thể tháo rời, để tự đặt điểm neo bảo hộ khi leo (xem thêm leo Sport vs Trad bên dưới). Khi tiếp tục lên cao, bạn sẽ lần lượt móc dây vào bolt tiếp theo, hoặc tự đặt thêm điểm bảo hộ cho mình. Điều đó có nghĩa là nếu chẳng may trượt chân hoặc hụt tay, bạn chỉ rơi xuống đến điểm neo gần nhất mà mình đã cố định trước đó.

Rơi khi đang leo

Và hiển nhiên, rồi cũng phải nói đến chuyện rơi, đây cũng chính là sự khác biệt lớn nhất giữa leo dây và leo lead. Khi leo top rope, người belay (người giữ dây) đáng tin cậy của bạn đang giữ dây bên dưới. Nếu họ thật sự tập trung và làm đúng kỹ thuật, bạn có thể buông tay khỏi vách mà không rơi đúng nghĩa — vì họ đã giữ bạn lại thông qua sợi dây chạy lên anchor rồi nối xuống đai của bạn. Vì vậy, nếu có rơi bạn cũng sẽ không rơi xa. Nhưng nếu bạn thấy mình rơi xa hơn dự kiến… thì có lẽ đã đến lúc tìm một "cốt belay" mới rồi.

Tuy nhiên, với lead climbing sẽ không có sợi dây nào neo sẵn bạn với đỉnh đường, vậy nên nếu rơi, bạn sẽ rơi xuống đúng điểm neo cuối cùng mà mình đã mắc khi leo lên. Thực tế còn “đau” hơn vì bạn sẽ rơi xuống điểm neo đó, rồi rơi thêm một quãng tương đương, vì đó chính là chiều dài rope bạn đã kéo lên kể từ điểm neo cuối cùng. Nghĩa là nếu bạn đang ở cách điểm neo gần nhất khoảng ba mét và bị trượt, bạn có thể rơi tổng cộng sáu mét. Ouch. Cú rơi đó trong giới leo gọi là một whipper (cú rơi lead dài và mạnh). Dây dùng cho lead thường là loại dynamic — có độ đàn hồi nhẹ — nên sẽ giãn ra một chút để hấp thụ lực rơi. Nhưng dù vậy, bạn vẫn sẽ cảm nhận khá rõ cú giật đó. Lead climber cũng cần đặc biệt chú ý đến vị trí của dây trong lúc leo. Ví dụ, nếu rơi khi dây đang vắt phía sau chân, bạn có nguy cơ bị móc vào và lộn ngược người. Điều đó không chỉ khiến cơ thể “sốc toàn tập”, mà còn có thể làm toàn bộ "tiền dành dụm chữa lành" trong túi quần rơi sạch ra ngoài.

Vậy cớ gì tiếp tục?

Vậy tại sao người ta vẫn chọn lead? Phần lớn là vì cảm giác tỉnh táo và tập trung tuyệt đối khi bạn biết mình đang thật sự “trên lưng ngựa”. Khi hiểu rõ rằng nếu rơi, bạn sẽ rơi xuống điểm neo cuối cùng mình đã clip, tâm trí bạn buộc phải tập trung cao độ. Các giác quan cũng trở nên nhạy bén hơn.

Nếu bạn muốn tận mắt xem lead climbing diễn ra như thế nào, hãy ghé Crescent Wall trải nghiệm thực tế. Và nếu bạn cảm thấy mình có thể “nghiện” cảm giác này, thì hãy theo dõi thêm thông tin — vì Khóa học Lead Climbing sẵn sàng dành cho bạn tại Push.

Leo thể thao và Leo Trad

Lead climbing có thể thuộc dạng thể thao hoặc trad, vì điểm khác biệt cốt lõi giữa hai hình thức này nằm ở việc trên đường đã có sẵn bolt hay chưa.

Nếu các điểm bảo hộ của bạn là loại có thể tháo rời, ví dụ như một chiếc cam lò xo được đặt vào các khe đá để tạo điểm neo, thì bạn đang leo trad. Còn nếu bạn sử dụng quickdraw để mắc vào các bolt đã được cố định sẵn trên đường, thì đó là leo thể thao. Bạn có thể sẽ nghe nhiều tranh luận giữa hai phe của "môn đồ" thể thao và trad, và có lẽ ta sẽ quay lại chuyện đó sau. Tạm thời chỉ cần biết rằng mỗi bên đều có lý lẽ riêng để bảo vệ “gu” của mình. Trad climbing cũng đòi hỏi nhiều thiết bị hơn đáng kể. Đôi khi hơi lỉnh kỉnh và mất công thao tác, nhưng thôi mà, thêm đồ chơi thì ai chẳng thích.

✍ Bài viết bởi Steve Shipside.