Kể cả khi bạn chưa từng đứng trước một vách đá dựng đứng, có lẽ bạn đã từng nghe ai đó nói về việc chinh phục một route “5.chấm-mấy đó” khi kể lại trải nghiệm leo của mình. Thực ra, đó là cách họ mô tả mức độ khó của route. Con số này đến từ Yosemite Decimal System (YDS) - một hệ thống phân loại độ khó trong leo núi. Dù ra đời từ môi trường leo ngoài tự nhiên, YDS hiện nay cũng được sử dụng để đánh giá độ khó các route trong phòng leo.

Một tuyến leo

Cũng giống như sự khác biệt giữa hệ đo lường của Mỹ và hệ mét, mỗi quốc gia cũng có hệ thống phân loại độ khó leo núi riêng: Đức, Anh, Pháp và Úc đều sử dụng thang đánh giá khác nhau. Bên dưới bảng so sánh các mức độ khó giữa năm hệ thống phổ biến nhất, bao gồm:

• Hệ thống Pháp (French system) – The French system is an internationally recognised system for grading sport climbs and is therefore used on bolted routes within the UK.

• UIAA – This system is used in Germany, in other areas of Eastern Europe and in Italy for the classic routes.

• Hoa Kỳ – Yosemite Decimal System(YDS) is a grading system commonly found in the United States, starts with a 5.something. Grades 1 to 4 refer to walks of increasing difficulty, by the time you reach 5 you are assumed to be scrambling over rocks which equates to about 5.0.

• Phân hạng phụ (Yosemite Decimal System - YDS)
  Phân hạng phụ bắt đầu từ 1 và về lý thuyết có thể tăng lên vô hạn (hiện nay mức cao nhất là 15). Con số này sẽ được tăng lên khi một tuyến khó hơn được thiết lập. Để biết giải thích ngắn gọn về thang độ leo truyền thống, xem phần tiếp theo tại link này.

• Vương quốc Anh – The UK system is made of two sub-grades, an adjective grade and a technical grade. The adjective grade describes the overall difficulty of the climb taking into consideration how strenuous the route is, the amount of exposure and the availability of protection. The adjective grades are as follows: Moderate (M), Very Difficult (VD), Hard Very Difficult HVD), Mild Severe (MS), Severe (S), Hard Severe (HS), Mild Very Severe (MVS), Very Severe (VS), Hard Very Severe (HVS) and Extremely Severe. The Extremely Severe grade is also broken down into 10 further sub grades from E1 to E10. The numerical technical grading describes the hardest (crux) move on the climb. For a brief explanation of UK traditional climbing grades follow tại link này.

• Úc – The system used in Australia and New Zealand is perhaps the most logical of all. There are no letters secondary grades, just a single number which gets bigger as the routes get harder.

Tương tự hình thức leo dây, leo đá bouldering đã phát triển nhiều hệ thống đánh giá khác nhau. Tiêu chuẩn được sử dụng phổ biến nhất ngày nay là thang V Scale, được đặt theo tên của John “Vermin” Sherman, người đã cùng bạn bè của mình chấm độ các tuyến tại khu bouldering huyền thoại Hueco Tanks ở Texas.Nếu bạn đi bouldering ở châu Âu, bạn sẽ thấy các mức độ theo thang Font (Font Scale). Hệ thống này bắt nguồn từ Fontainebleau, một khu vực leo đá bouldering nổi tiếng ở Pháp.

Hệ thống V Scale bao gồm các cấp độ từ V0 (dễ nhất) đến V16 (khó nhất). It also includes an introductory level of VB for beginner bouldering problems. Because the scale is open ended, it's conceivable that numbers higher than 16 could get added later. Sometimes you see a + or – appended to a value to distinguish difficulty level within the same level.

The "crux," or hardest part of the climb, is the basis for the rating. Some guidebooks provide further clues to difficulty by adding a + or – to a designation:

Dấu + thể hiện tuyến leo có độ khó khá đồng đều từ đầu đến cuối

– indicates that just one or two spots will be as difficult as the crux

Mặc dù hệ số đếm là hệ thống được tiêu chuẩn hoá, việc xếp hạng có thể không nhất quán, và thực tế đúng là như vậy. Một chút kiến thức về bối cảnh có thể giúp bạn hiểu đúng hơn về cấp độ của các đường leo:

• Đánh giá phụ thuộc vào môi trường: Khi bạn di chuyển từ phòng tập đến núi đá, hãy bắt đầu ở một mức độ thấp hơn vì thời tiết và các chỗ nắm tay và chỗ đặt chân đã qua sử dụng sẽ làm mọi thứ khó khăn hơn.

• Đánh giá phụ thuộc vào vùng miền: Thang độ có thể mang tính tương đối, dựa trên mức độ khó khi so sánh với các tuyến leo khác trong cùng khu vực. Khi bạn đến một khu vực hoặc phòng tập mới, hãy hỏi người địa phương xem thang độ ở đó thường được chấm “gắt” (khó hơn thực tế) hay “thoáng” (dễ hơn thực tế).

• Đánh giá có thể mang tính cá nhân: Việc đánh giá độ khó của một đường leo có thể tuỳ thuộc vào phong cách leo hoặc hình dáng cơ thể của người phát triển đường leo đó.

• Đánh giá có tính tham khảo: Thang độ chỉ là công cụ tham khảo, không phải chân lý tuyệt đối. Đừng quá ám ảnh về con số. Hãy sử dụng hệ thống chấm độ để chọn những tuyến truyền cảm hứng, mang tính thử thách và phù hợp với trình độ leo mà bạn yêu thích.

• Cấp độ chỉ có ý nghĩa trong bối cảnh liên quan: Hãy chú ý đến những người leo thực sự ở vách núi hơn là những kẻ khoe khoang ở quán bar.

📝 Words by Steve Shipside.